O MAΓΟΣ ΤΗΣ ΑΦΗΓΗΣΗΣ (ΣΑΒΒΟΠΟΥΛΟΣ ΣΤΟ ΗΡΩΔΕΙΟ)

Τί σχέση μπορεί να έχει ο αρχαίος ποιητής και μουσικός Σείκιλος με τον Μάνο Χατζιδάκι; Και τί σχέση μπορεί να έχουν οι στίχοι που χάραξε σε μια μικρή μαρμάρινη, επιτύμβια στήλη, περίπου τον 2ο αι.π.Χ. ο πρώτος, με τους στίχους του Αλέκου Σακελλάριου για το «Εχω Ενα Μυστικό»; Οι στίχοι μάλλον δεν έχουν καμμία σχέση, αν σκεφτεί κανείς πώς το ποίημα που έγραψε ο Σείκιλος για τον θάνατο της γυναίκας του, διαπνεόταν από επικούρειες σκέψεις:


Ενώ το χαριτωμένο στιχούργημα του Σακελλάριου ταίριαζε απόλυτα με την διάθεση μίας ερωτοχτυπημένης νεαρής Βουγιουκλάκη καθώς διασκεδάζει στην σχολική της εκδρομή. Η ευφυία του Μάνου Χατζιδάκι που δανείστηκε μερικά μέτρα από το μουσικό πνεύμα του Σείκιλου και το παγκοσμίως αρχαιότερο σωζόμενο τραγούδι, το συνδύασε με έναν παραδοσιακό ελληνικό ρυθμό και το πακετάρισε με την φαινομενική ελαφρότητα της μελωδίας του, δίνει την απάντηση. Να τί σχέση έχει ο Χατζιδάκις με τον Σείκιλο. Να γιατί κάθε φορά που ο Διονύσης Σαββόπουλος έβλεπε την Βουγιουκλάκη να ερμηνεύει το «Εχω ένα μυστικό» στο «Ξύλο βγήκε απ' τον παράδεισο», ανακαλούσε τα λόγια του θλιμμένου αρχαίου λυρικού και σκεφτόταν το αναπόφευκτο τέλος της διαδρομής κάθε πούλμαν που μεταφέρει τη νεότητα. Να πώς ο θάνατος συμβαδίζει με την ζωή και ξορκίζεται απ' τον έρωτα. Και να τελικά η απάντηση στο ερώτημα «τι καινούριο θα μπορούσε να κομίσει ο Σαββόπουλος στον Χατζιδάκι»; Τον εαυτό του...

Είχε συνεπώς πολύ ενδιαφέρον να ακούσει και να δει κανείς τη Δευτέρα στο Ηρώδειο πώς ένας κορυφαίος δημιουργός, κάνοντας την σπάνια-αν όχι πρωτόγνωρη- επιλογή να αφιερώσει μια ολόκληρη μουσική παράσταση σ' έναν άλλο εμβληματικό δημιουργό, διυλίζει το «ξένο» ρεπερτόριο μέσα από το δικό του φίλτρο. Το θέμα είναι βέβαια σε ποιο βαθμό κατόρθωσε ο Σαββόπουλος να περιορίσει τον εαυτό του υπέρ του Χατζιδάκι, έτσι ώστε το αποτέλεσμα να μην αδικεί το πνεύμα και την αισθητική του τελευταίου, αλλά και να μην είναι μία στείρα και ακαδημαϊκή αναπαραγωγή της χατζιδακικής παρακαταθήκης.

Κι όμως στο μεγαλύτερο μέρος της βραδιάς ο Σαββόπουλος κατόρθωσε να ισορροπήσει θαυμαστά μεταξύ της δικής του άποψης και της χατζιδακικής αισθητικής. Θαυμάσια ορχήστρα (των νυκτών εγχόρδων της Πάτρας), εκλεκτή μπάντα (Θ.Παπαδόπουλος, Τ.Φαραζής, Γ.Κιουρτσόγλου, Γ. Αναστασάκης, Κ.Δρακόπουλος,  Β.Δημητρίου), καλοκουρδισμένη χορωδία (Νεανικό και παιδικό τμήμα της πολυφωνικής χορωδίας Πατρέων), ωραίες γυναικείες φωνές, εξαιρετικές ενορχηστρώσεις (της Β.Δημητρίου), λιτή σκηνογραφία και τοποθέτηση. Αυτά, υπέρ του Χατζιδάκι.
Καινούριες ερμηνείες, οι περισσότερες από τον ίδιο τον Σαββόπουλο, κατόρθωσαν να μην ανακαλούν τις ιστορικές παλαιότερες-κι ας ανήκουν αυτές π.χ.στον Χορν που δίδαξε τον τρόπο ερμηνείας στο «Ηθοποιός σημαίνει φως», στον Μητσιά που πέτυχε το ίδιο με τον «Τσάμικο» και τον «Γιάννη τον φονιά», στον Λάκη Παππά και το «Νανούρισμα», τον Μούτσιο και τον «Μύθο»... Αυτά, υπερ του Σαββόπουλου που κατέθεσε μία άλλη προσέγγιση σε ένα λατρεμένο και γι' αυτό «ιερό» υλικό, καταφέρνοντας να κομίσει τον εαυτό του ως κάτι καινούριο στην χατζιδακική ερμηνεία.

Είναι άλλωστε μάγος σ' αυτά ο Σαββόπουλος. Μάγος της αφήγησης και της αφηγηματικότητας. Εξ ου και τα συγκινητικά, τρυφερά ή αστεία επεισόδια, εμβόλιμες παρλάτες κι αναμνήσεις, θαυμάσια ιστορημένες. Εξ ου και η εντελώς διαφορετική προσέγγιση σε κατεξοχήν αφηγηματικά τραγούδια όπως ο «Κεμάλ». Εξ ου και η τόσο χαρακτηριστική σαββοπουλική ελαφράδα, στα χαριτωμένα και αποκηρυγμένα τραγούδια του Χατζιδάκι, αυτά που δεν ανήκουν στο βαρύ πυροβολικό του, αλλά εντός μας ανακαλούν μία ολόκληρη εποχή με χαμογελαστές Μελίνες, ασπρόμαυρους Μάνους, τσαχπίνηδες Αυλωνίτηδες, μια Ελλάδα με διαφορετικές προοπτικές και προσωπικότητες.

 Ηξερε ο Σαββόπουλος τί να επιλέξει. Ο,τι θα έφτιαχνε μια παράσταση που δεν θα πρόδιδε τον Χατζιδάκι, αλλά θα προέβαλε και την δική του προσωπικότητα, άλλοτε σοφή, άλλοτε «φελινική», άλλοτε νοσταλγική. Μήπως δεν ήταν τέτοιο το στιγμιότυπο όταν το «Χάρτινο το Φεγγαράκι» κεντήθηκε μαζί με το «Αι γενεαί πάσαι», την «Ιτιά», το «Πριν το Χάραμα», αποδεικνύοντας μία τουλάχιστον αδιάψευστη συνέχεια του ελληνισμού, αυτήν που συγκινείται με την Μεγάλη Παρασκευή, τα δημοτικά, τον Παπαϊωάννου, τον Χατζιδάκι; Δεν χρειάζεται ελληνολατρεία και φόρτιση με άλλους συμβολισμούς και συνειρμούς από όσους ήδη έφερε αυτό το ποτ-πουρί, το ίδιο που είχε πρωτακουστεί το '88 στον «Σείριο» με προσκεκλημμένο του Χατζιδάκι τον Σαββόπουλο και ερμηνευτές τον Παπάζογλου και την Πασπαλά. Ας έλειπε στο Ηρώδειο η εφετζίδικη έπαρση της ελληνικής σημαίας, η οποία απλώς υπερφόρτωσε μία, εύγλωττη από μόνη της, στιγμή.

Ηταν κι αυτό ένα από τα στραβοπατήματα ενός κατά τα άλλα πολύ καλού γενικού συνόλου. Στραβοπατήματα ωστόσο έγιναν κι άλλα, ειδικά σε σημεία που ο Σαββόπουλος δεν μπόρεσε να αναχαιτίσει εαυτόν. Θα μπορούσε π.χ. να έλειπε ο επίλογος με την Μπάντα του Ναυτικού σε πλήρη παράταξη για «Τα Παιδιά του Πειραιά». Αρκούσε το α-καπέλα «Αγάπη που 'γινες», μοιρασμένο με όλο τον κόσμο, φωταγωγημένο στην απόλυτη λιττότητα της κοινής μουσικής μας καταγωγής.

Δεν χρειάζονταν επίσης οι έστω κι υπαινικτικές πολιτικο-ιδεολογικές σφήνες περί του «αληθινού Καραμανλή»-σε αντιδιαστολή προφανώς με τον νεώτερο-ή περί των νέων λαοπλάνων ηγετών...Κι ασφαλώς δεν χρειαζόταν, ούτε έπρεπε κατά τη γνώμη μου, ο Σαββόπουλος να αλλάξει τον επίλογο του «Κεμάλ» («Καληνύχτα Κεμάλ, αυτός ο κόσμος δε θα αλλάξει ποτέ. Καληνύχτα...») και να επέμβει στο πνεύμα του Γκάτσου («νικημένο μου ξεφτέρι δεν αλλάζουν οι καιροί, με φωτιά και με μαχαίρι πάντα ο κόσμος προχωρεί»), για να υποστηρίξει πώς, αντίθετα, «με φωτιά και μαχαίρι ο κόσμος δεν προχωρεί». Η διαπίστωσή του, έχοντας εδώ μία αύρα επικαιρότητας και πολιτικού πανικού, έμοιαζε μάλλον με άγονη ευχή και πάντως ακουγόταν μάταιη μπροστά στην σοφή, διαχρονική πεποίθηση του Γκάτσου.

Η τελική γεύση μ' ένα Ηρώδειο φουλ στον κόσμο και στη συμμετοχή, ήταν βέβαια περισσότερο κι από θετική. Κλείνω τ' αυτιά σε όσους υποστηρίζουν ότι ο Σαββόπουλος λόγω ανυδρίας, στράφηκε στο χατζιδακικό ρεπερτόριο. Ακόμα κι αν το έκανε με μία κάποια δόση ματαιοδοξίας, κάτι σημαντικό πρόσθεσε στην ερμηνεία. Αν κατόρθωνε να μην αφαιρέσει και τίποτα από το πνεύμα, τις επιταγές και την στάση του Χατζιδάκι, θα μιλάγαμε για αριστούργημα. Πάντως μην χάσετε την παράσταση το Σάββατο, όταν θα επαναληφθεί. Οπως και να χει η πρόθεση και ο τρόπος εκτέλεσής της κάνουν το αποτέλεσμα «ιστορικό» για το ελληνικό τραγούδι. Κρίμα που απ' το κοινό απουσίαζαν χαρακτηριστικά οι «χατζιδακικοί» δημιουργοί κι ερμηνευτές. Η άποψή τους θα ήταν ενδιαφέρουσα.

Στη συναυλία στο Ηρώδειο ήταν επίσης ο Δημήτρης Κανελλόπουλος (εδώ) αλλά και ο Γιώργος Μυζάλης (εδώ).