09 Μαρτίου 2026
(Το άρθρο δημοσιεύτηκε στην Ελευθεροτυπία, την 7η Μαρτίου 1988)
Του Γιώργου Βότση
Να μου επιτρέψεις, ένοπλε σύντροφε της «Ε.Ο. 17 Νοέμβρη» μ' αυτό το ανοιχτό γράμμα, να σου ταράξω κάπως την αυτοϊκανοποίηση και ευφορία, που είμαι βέβαιος ότι νιώθεις αυτές τις μέρες. Ευφορία, γιατί και το νέο σου χτύπημα ήταν θεαματικό και αποτελεσματικό, άψογα σχεδιασμένο και εκτελεσμένο. Ευφορία, γιατί, όταν όλοι γύρω σου βολοδέρνουν μέσα στη γενικευμένη αμφισβήτηση, εσύ επιδεικνύεις μια εκπληκτικά αταλάντευτη σιγουριά στο δρόμο που επέλεξες και τον ακολουθείς τόσα χρόνια με συνέχεια και συνέπεια. Ευφορία, γιατί κατάφερες πάλι να ασχολούνται όλοι με σένα: Κόμματα και κυβέρνηση, Τύπος και τηλεόραση, διωκτικές αρχές κι απλοί πολίτες. Ευφορία, γιατί ξαναπέτυχες να διαδώσεις πλατειά τις επαναστατικές σου ιδέες. Ευφορία, τέλος, γιατί υποθέτεις ότι αποτελείς το αντικείμενο θαυμασμού - δικαιούσαι, συνεπώς, να αυτοθαυμάζεσαι.
Αν σ' ενοχλεί η προσφώνηση «σύντροφε», γιατί ενδεχομένως με κατατάσσεις σ' αυτούς, που (όπως λες στην τελευταία προκήρυξή σου) «επαγγέλονται τον αντιεξουσιαστή, ενώ βρίσκονται μέχρι τα μπούνια στα κέντρα της αυταρχικής καπιταλιστικής εξουσίας», ξέχνα την. Τον οικείο τόνο όμως τον δικαιούμαι, μια και τόσα χρόνια με έχουν συνδέσει μαζί σου: Με διώξεις, παρακολουθήσεις κι ενέδρες με εξαναγκάζουν να απολογούμαι, ως, τουλάχιστον, απολογητής σου - ασφαλίτες, ανακριτές, και δικαστές, πρεσβευτές και πολιτικοί, ΚΥΠατζήδες και δημοσιογράφοι, συγγενείς και φίλοι θυμάτων.
Στο κάτω - κάτω όλο το ρίσκο μιας τέτοιας δημόσιας επικοινωνίας είναι με το μέρος μου: Με καθιστά πολλαπλώς ευάλωτο η επωνυμία, ενώ εσύ μπορείς να νιώθεις άτρωτος στα κρησφύγετα της ανωνυμίας.
Σπεύδω να συμφωνήσω μαζί σου. Όχι, βέβαια, στις κοινότοπες αναλύσεις και την ηχηρή συνθηματολογία, που θά 'λεγα ότι αποκαλύπτουν εμμονή σε αναχρονιστικές αντιλήψεις μάλλον, παρά πνευματική εγρήγορση. Συμφωνώ μαζί σου όταν απεικονίζεις άλλοτε την ιμπεριαλιστική εξάρτηση και τώρα την καπιταλιστική κτηνωδία - ακόμη κι όταν την προσωποποιείς.
Στο δια ταύτα διαφωνούμε ριζικά. Στη βόμβα και στο κουμπούρι.
Εδώ και δεκατρία χρόνια ακολουθείς το μοναχικό δρόμο της ένοπλης δράσης, αναλαμβάνοντας διττό ρόλο: Του (αυτόκλητου) λαϊκού τιμωρού κι εκδικητή, που, διακινδυνεύοντας την ίδια τη ζωή του, λειτουργεί παραδειγματικά - παρέχει πρότυπο συμπεριφοράς σε προσδοκώμενους μιμητές. Και το ρόλο της (επίσης αυτόκλητης) επαναστατικής πρωτοπορίας, που, με εντυπωσιακά χτυπήματα σε συμβολικούς στόχους κι εξασφαλισμένη, ως εκ τούτου, την πλατειά προπαγάνδα, θέλει να λειτουργήσει σαν ξυπνητήρι για την αλλοτριωμένη συνείδηση των καταπιεσμένων.
Έχεις αποτύχει τραγικά και στους δύο ρόλους - και δεν μπορούσε να γίνει διαφορετικά.
Με έντεκα επίλεκτα πτώματα και πολλαπλάσια τραυματισμένα κορμιά στον απολογισμό της δράσης σου, παραμένεις απελπιστικά μόνος - βρήκες πιθανόν θαυμαστές, αλλ' όχι και μιμητές.
Μπορεί να παγιδεύτηκες, ναρκισσευόμενος από την επιτυχία σου, στο ξεκίνημα: Είναι αλήθεια ότι πολλοί είδαν με αγαλλίαση νεκρούς έναν πράκτορα της CIA, σύμβολο της αμερικανικής επικυριαρχίας κι έναν πατενταρισμένο δήμιο της δικτατορίας.
Αλλά η αγαλλίαση για τον παθητικό θεατή είναι πολύ κοντά στον αποτροπιασμό. Δεν άργησαν τα ερωτήματα (και δεν μιλώ για τη σκόπιμη προβοκατορολογία και πρακτορολογία των κομμάτων και του Τύπου): Ποιος σε όρισε εκφραστή της λαϊκής οργής; Όταν οι ίδιοι οι βασανισμένοι, με μια βάναυση ταπείνωση της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, που θα μπορούσε να γεννήσει και μίσος (έχεις διαβάσει αλήθεια την αυτοδικία στην «Αψίδα του θριάμβου» του Έριχ Μαρία Ρεμάρκ;) και με δεδομένη την παλληκαριά τους στην αντιμετώπιση της πιο ωμής κρατικής βίας, δεν ορμούν με νύχια και με δόντια ή και με πιστόλια στους δήμιούς τους, ποιος σου έδωσε το δικαίωμα να λειτουργήσεις για λογαριασμό τους;
Ερωτήματα, που τα έκανε βασανιστικά η ανησυχία για το «ποιος έχει σειρά» και το «που το πας», όταν οι στόχοι έγιναν λιγότερο επίλεκτοι κι έπεφταν από τις σφαίρες σου δύο αστυνομικοί της σειράς, ο Πέτρου κι ο Σταμούλης - για να ακολουθήσουν ο εκδότης, ο γιατρός, οι βιομήχανοι...
Μπορεί να ανοίγεις διάλογο με υπουργούς, να γεμίζεις με τα μανιφέστα σου σελίδες εφημερίδων και να μπαίνεις, έτσι, κι εσύ στο πολιτικό παιχνίδι - σε σημείο ώστε κάποιοι να θεωρούν σοβαρό και φερέγγυο τον λόγο σου. Αλλά μη βαυκαλίζεσαι ότι καταξιώθηκες ως επαναστατική πρωτοπορία: Οι εργαζόμενοι, στους οποίους υποτίθεται ότι απευθύνεσαι, εξακολουθούν να στρατολογούνται στα κόμματα και τα συνδικάτα και να προσβλέπουν στις κάλπες.
Κάτι περισσότερο: θεωρούν ξένη προς αυτούς, αν όχι εχθρική και ύποπτη τη δράση σου, που δεν έχει καμία σχέση με την κοινωνική βία, όπως την ξέρουν να εκδηλώνεται στο πεδίο της ταξικής πάλης - στο εργοστάσιο, στο μεταλλείο, στην άγρια απεργία, στην κατάληψη, στη διαδήλωση (όπως πριν έντεκα ακριβώς χρόνια, για παράδειγμα, στα εξεγερμένα μαντεμοχώρια της Χαλκιδικής, που τα θυμήθηκες τώρα).
Και δεν έχουν άδικο, μια και η «παραδειγματική» ένοπλη δράση ανακυκλώνεται με την κρατική βία. Απ' όπου κι αν προέρχεται, όποιος κι αν την ασκεί (κράτος, κόμμα, χούντα, επαναστατική ομάδα ή φασιστική συμμορία) η πολιτική βία υπηρετεί, τελικά, την ίδια λογική: την επιβολή και πειθανάγκαση σε κανόνες συμπεριφοράς, που εντάσσονται και υπηρετούν μια στρατηγική - την κατάληψη ή διατήρηση της εξουσίας.
Δεν σε έχει προβληματίσει, αλήθεια, ότι τα ίδια χρόνια της δικής σου δράσης οι νεκροί πολίτες από αστυνομικά περίστροφα είναι πολύ περισσότεροι από τα δικά σου θύματα - και κανείς δεν τους μνημονεύει;
Δεν σε έχει προβληματίσει η μπροστά στα μάτια εκατομμυρίων τηλεθεατών, εν ψυχρώ εκτέλεση («νομιμοποιημένη» πια, αφού επρόκειτο για «τρομοκράτη») του Πρέκα - χωρίς κανείς να αντιδράσει;
Δεν σε έχει προβληματίσει ότι με πειστικό για τους πολλούς πρόσχημα και τη δική σου δράση μπήκε και η χώρα μας στο χορό της κατευθυνόμενης «αντί»-τρομοκρατικής υστερίας και της διακρατικής συνεργασίας στα πλαίσια της διεθνούς της καταστολής; Ότι κάθε φορά που χτυπάς, όλα τα κόμματα συγκλίνουν, υποδαυλίζοντας την κατακραυγή, ότι αποσταθεροποιείς το δημοκρατικό πολίτευμα; Ότι η δράση σου όχι μόνο δεν αποσταθεροποιεί, αλλ' αντίθετα ενισχύει και θωρακίζει το καθεστώς; Ότι, μετά τη Γερμανία, τη Γαλλία και την Ιταλία θεσμοθετείται κι εδώ έκτακτη νομοθεσία και αναγορεύεται ο «τρομοκράτης» σε υπ' αριθ. ένα εχθρό του κοινωνικού συνόλου, ώστε να προβάλλεται και η τάξη και ασφάλεια ως ύψιστο πολιτικό και κοινωνικό αγαθό;
Και, επιτέλους, στην έλλειψη σοβαρής πολιτικής σκέψης, ποια λεβεντιά, ποια παλληκαριά, ποια αποκοτιά αντιπαραβάλλεις, όταν δεν δίνεις στα θύματά σου τη δυνατότητα της απολογίας και της άμυνας; Εκείνη τύπου «βεντέτας» - με την ενέδρα και το πισώπλατο χτύπημα; Ή μήπως εκείνο τον ηρωισμό, όπου της συνέπειες από τη δράση σου τις πληρώνουν (πολλαπλασιαστικά) άλλοι - και μάλιστα αυτοί για τους οποίους υποτίθεται ότι θυσιάζεσαι και παλεύεις;
Αλλά να που αρχίζεις να πελαγοδρομείς ιδεολογικά - και μακάρι να είναι σημάδι ότι συνειδητοποιείς σιγά-σιγά το αδιέξοδο της δράσης σου.
Στην τελευταία προκήρυξή σου υπάρχει μια κραυγαλέα αντίφαση. Κάτι περισσότερο: Η αυτοαναίρεσή σου. Για πρώτη φορά (αν δεν απατώμαι - γιατί δεν είμαι και επιμελής μελετητής των κειμένων σου) ασκείς κριτική στις γραφειοκρατικές κοινωνίες και ευαγγελίζεσαι ένα άλλο μοντέλο σοσιαλιστικό, με βάση τα εργατικά συμβούλια και την άμεση δημοκρατία. «Είμαστε - λες - υπέρ ενός σοσιαλισμού, με διαδικασίες άμεσης δημοκρατίας στη βάση, όπου οι υπεύθυνοι θα εκλέγονται, θα ανακαλούνται, θα λογοδοτούν».
Σοβαρά μιλάς; Εσύ - το άκρον άωτον του συγκεντρωτισμού, που μόνος σου αποφασίζεις, μόνος σου δικάζεις και καταδικάζεις, μόνος σου σκοτώνεις και λογαριασμό δεν δίνεις;
Αν με κάτι η άμεση δημοκρατία κονταροχτυπιέται, είναι η όποια έννοια ιεραρχίας και πρωτοπορίας. Στον πράγματι δύσβατο δρόμο για άλλη θεσμική συγκρότηση της κοινωνίας, για την αυτοοργάνωση και την αυτοδιεύθυνση, δεν έχουν θέση ούτε μεσσίες, ούτε κομματικές πρωτοπορίες, ούτε εξουσιαστές της ειδικής γνώσης, ούτε κουμπουροφόροι προστάτες και πληρεξούσιοι. Η κομματική πρωτοπορία εξελίσσεται σε γραφειοκρατικό εκφυλισμό - λέει η ιστορία. Και η ένοπλη πρωτοπορία δεν οδηγεί σε επανάσταση, αλλά σε πραξικόπημα.
Πως, ξαφνικά, εσύ, μέσα από την ερμητικά κλειστή, στρατιωτικού τύπου οργάνωσή σου, που στηρίζει την ύπαρξή της, συντηρεί και αναπαράγει την ιεραρχία και την πειθαρχία, άφησες να σου ξεφύγουν τέτοια αντιεξουσιαστικά οράματα;
Η ιστορία έχει και σ' αυτό οριστικά απαντήσει: Κάθε ιεραρχικά δομημένη «επαναστατική» οργάνωση εμπεριέχει ως πρόπλασμα το μοντέλο οργάνωσης της κοινωνίας, που θα επιβάλλει μετά την κατάκτηση της εξουσίας. Ή όχι;
Και για να τελειώνουμε:
Καταγγέλλοντας την αυταπόδεικτη καπιταλιστική κτηνωδία, την καταπίεση, την εκμετάλλευση, τον εκμυαλισμό και την καταρράκωση της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, ποιά ηθική, ποιά δικαιοσύνη, ποιόν ουμανισμό αντιπαραθέτεις, με το πρότυπο που παρέχει η δράση σου;
Ποιό σεβασμό στις πρωτογενείς ανάγκες του ανθρώπου, που γεννούν τα πρωταρχικά δικαιώματα στη ζωή και την ελευθερία;
Αν δεχτούμε ότι ο επαναστάτης, που αγωνίζεται για την ελεύθερη κοινωνία, εναρμονίζει πρωτίστως στους σκοπούς του τα μέσα που χρησιμοποιεί, ποιός δολοφόνος μπορεί να διεκδικήσει τον τίτλο;
Χωρίς κάποια προσδοκία, σίγουρα δεν θα σε προκαλούσα για μια αυτοκριτική θεώρηση και ένα σοβαρό προβληματισμό. Διαθέτεις και ευαισθησία για τα κοινωνικά προβλήματα και μυαλό και τόλμη αδιαμφισβήτητη. Λείπει η γενναιότητα της παραδοχής, ότι ο δρόμος σου είναι λάθος...
